گلاب به روتون، وقتی حرف از سرویس بهداشتی عمومی پیش می‌آید چه تصوری در ذهن‌مان شکل می‌گیرد؟ سابقا بیشتر توالت‌های تاریک با درهای خراب و شلنگ آبی که روی زمین کف دستشویی خیس افتاده و آخر سر نفری که میز کوچکی برای خودش دست و پا کرده و تا پول نگیرد حق خروج نداریم! پولی که به نظر خیلی‌ها پول زور می آید در ذهنمان تداعی می شد. آیا همچنان در این ذهنیتیم؟

به گزارش روابط عمومی شهرداری سبزوار، تاریخچه ساخت سرویس بهداشتی در کشور ایران نشان می دهد که روند تقریبا یک نواختی را تا به اکنون در ساخت توالت پشت سر گذاشته ایم. در ساخت خانه های قدیمی که اتفاقا در متراژ های بالا و شامل حیاط بزرگ و اتاق های زیاد بود که مشکل نورگیری و جا هم نداشت همیشه سرویس‌های بهداشتی‌مان را در کورترین نکته حیاط ساخته‌ایم تا جایی که خیلی وقت ها در شب های سرد زمستان و ترسناک تابستان، نصف شب قید رفتن به توالت را زده ایم و در عوض تا صبح انواع دردهای گوارشی را تحمل کرده ایم.

خلاصه با یادآوری این نقل که هر وقت ما را می‌خواستند بترسانند وعده زندانی شدن در داخل دستشویی را می شنیدیم؛ کاملا گویا اوضاع توالت های آن زمان است که مخوف ترین جای خانه ها بود.

ما همچنان این روند را تا به امروز ادامه داده ایم با این تفاوت که از آن متراژ و نورگیرها خبری نیست و همچنان ما قناسی خانه کوچکمان را با یک توالت کج و کوله جفت و جور می‌کنیم و به کیفیت آن اهمیتی نمی‌دهیم.

از مقوله سرویس های بهداشتی خانه هایمان که بگذریم و در مجال بزرگ تر به سرویس های بهداشتی شهرمان نگاهی بیاندازیم چندان نیازی برای تحقیق و بررسی وضعیت سرویس ها نیست چون اکثرا گذرمان کمابیش به این مکان افتاده است.

تا چندین سال پیش وضعیت به همین منوال بود که در تمامی شهرهای کشورمان، عموما نه تنها سرویس بهداشتی به اندازه کافی وجود نداشت، بلکه همان اندک میزان موجود نیز چنان وضعیت خوشایندی نداشتند و این موضوع باعث می شد شهروندان چنانچه اکثر مواقع در عین نیازمندی به سرویس‌های بهداشتی، قید استفاده از آن را بزنند تا به مقصد برسند.

امروزه یکی از شاخصه های اصلی شهرهای مدرن و توسعه یافته، سطح رفاه شهروندانی است که در آنجا سکوت دارند. سطح رفاه شاخص های متعددی دارد که شامل تمام ابعاد رفاهی و سلامتی می شود. توزیع متناسب و خوب امکانات رفاهی از حمل و نقل عمومی گرفته تا سرانه فضای سبز، امکانات پزشکی، سرویس دهی به موقع در خصوص جمع آوری زباله های شهری و بسیاری از مسایل ریز و درشتی را شامل می شودکه جزو شاخصه های اصلی شهرهای توسعه یافته است.

سرویس های بهداشتی شهری از جمله مبحث مهمی است که در این مقوله مطرح است. اهمیت بهداشت عمومی و دقت در حفظ سلامت جامعه، از شاخص‌های رفاه و پیشرفت هر مجموعه شهری محسوب می‌شود. زمانی‌که در یک شهر، بهداشت عمومی به‌واسطه نبود خدمات رفاهی ضروری نظیر سرویس‌های بهداشتی، با مسئله و چالش روبه‌رو می‌‌شود، آسیب‌هایی گریبانگیر جامعه خواهد شد که درصورت تداوم، تاثیرات نامطلوبی فرهنگی، گردشگری سرمایه گذاری و … برجا می‌گذارد.

نظریه پنجره شکسته را کمابیش همگی شنیده ایم و مطمئنا از نزدیک درک کرده ایم. این نظریه هر چند اکثر مواقع در حوزه علم جرم شناسی کاربرد دارد ولی در مسائل جامعه شناختی نیز به آن پرداخت می شود. کثیفی و ناامن و شکسته بودن در و پنجره های اماکن شهری که در اینجا منظورمان سرویس های بهداشتی خود به خود می تواند عامل جرم را افزایش دهد و بزه کار را مطمئن سازد که نظارتی در این محل نیست. کارشناسان معتقدند که سرویس‌های بهداشتی از نقاط خطرخیز و ناایمن جامعه محسوب می‌‌شوند.

گذری به تاریخ نشان می دهد نخستین بار سرویس‌های بهداشتی سال ۱۸۵۰ میلادی یعنی سال ۱۲۲۹ شمسی در لندن و با توجه به افزایش جمعیت این شهر ساخته شد و در ایران هم اگر چه از سال های دور، ساخت سرویس های بهداشتی در مکان های عمومی مثل پارک ها رایج بوده اما از اوایل دهه ۸۰ ساخت و توسعه این اماکن به شکل جدی تر در دستور کارشهرداری ها قرار گرفت.

جا‌گیری نامناسب، عدم‌رعایت مسائل بهداشتی در تاسیس و نگهداری، نورگیری نامناسب، غیرقابل استفاده‌بودن برخی از سرویس‌ها خصوصا مواردی که در قسمت‌های خلوت شهر بود و نهایتا نارضایتی مردم از این وضعیت  باعث شد تا مسئولین شهری در احداث سرویس های بهداشتی جدید، تجدید نظر کنند تا رضایت مندی شهروندان را جلب کنند.

امروزه پروژه های احداث سرویس بهداشتی جزو پروژه های مهم شهری است که شهرداری ها به آن اولویت خاصی می دهند و در احداث آن حساسیت ویژه ای دارند.

نگاه کلی بر وضعیت سرویس های بهداشتی سطح شهر

مجموعه شهرداری سبزوار از چندین سال قبل تا به اکنون نسبت به جاگذاری و تامین بهداشت سرویس‌های بهداشتی بی‌تفاوت نبوده و این مساله را در دستور کار خود قرار داده است هر چند این تعداد هنوز جوابگوی جمعیت نیست و همچنان ساخت سرویس های بهداشتی به طور میانگین سالانه در برنامه کاری شهرداری قرار دارد.

پارک های مرکزی توحید شهر، نشاط، شهدای گمنام، سلامت، ارم، باغ ملی، میدان کارگر،لاله، ارمغان، بهمن، هفت تیر، زائر، میدان سربداران جنب ترمینال،شهید بهشتی، قصبه و… از جمله آن بوده است.

البته ناگفته نماند که در مجموع ۱۴۷ چشمه سرویس بهداشتی در این پارک ها وجود دارد که به تفکیک در میدان کارگر ۸ چشمه، باغ ملی ۶ چشمه، ارمغان ۸ چشمه، هفت تیر ۶ چشمه، بهمن ۲۲ چشمه به علاوه ۴ چشمه حمام ، زائر ۱۰ چشمه، سربداران ۲۰ چشمه، سی هزار متری ۱۲ چشمه، ارم ۸ چشمه، سلامت ۱۲ چشمه، شهدای گمنام ۱۱ چشمه، پارک مرکزی توحید ۸ چشمه، پارک نشاط ۸ چشمه، باغ ایرانی ۸ چشمه می باشد و البته با توجه به رشد روز افزون توسعه شهری و تردد مسافران این مهم باید بیش از این ها افزایش و در دستور کار قرار بگیرد.

مشارکت بخش خصوصی و همکاری شهروندان کلید گمشده در احداث و نگهداری سرویس های بهداشتی

با نگاهی گذرا به مدیریت سرویس های بهداشتی در سبزوار می توان گفت، حضور موثر بخش خصوصی برای مشارکت در ساخت و بهره‌برداری سرویس‌های بهداشتی پیشرفته و سالم در این شهر خالی است و این بخش می‌تواند با راه‌اندازی چنین سرویس‌هایی در رفع این کمبود که به‌طور جدی احساس می‌شود، همکاری کند.

البته در وضعیت نابسامان برخی سرویس بهداشتی ها مسائل فرهنگی در استفاده از سرویس‌های بهداشتی نیز مهم است. علی الخصوص باور حفظ بهداشت و سلامت محیط عمومی و مسئولیت افراد در حفظ و نگهداری امکانات موجود در این زمینه، در جامعه ما کمرنگ و به‌مراتب پایین‌تر از استانداردهای لازم است.

اینکه این باور در جامعه شکلی عمومی به‌خود بگیرد که تمام امکانات و خدمات عمومی که در سطح شهر وجود دارد از خود شهروندان و نتیجه همکاری و مشارکت مادی و معنوی آنان است، تاثیر گسترده‌ای بر کیفیت خدمات و کاهش هزینه‌های مرمت، نگهداری، نظافت و ارتقای کیفیت خدمات ارائه‌شده خواهد داشت.

یقینا یکی از ارکان مهم توسعه گردشگری شهری نیز زیرساخت های بهداشتی شهری، همراه با مشارکت شهروندان می باشد که لازم است در این زمینه اقدامات اساسی مجکم تر از گذشته برداشته شود.