اگر رمضان را ماه خودسازی و تغییر در خصیصه‌های اخلاقی در انسان می‌نامند، بی‌شک محرم ماهی است که می توان از آن به عنوان فرصتی برای تغییر در خرده فرهنگ‌هایی استفاده کرد که مثل یک عادت در زندگی اجتماعی ما رسوخ کرده است.

به گزارش روابط عمومی شهرداری سبزوار، حالا نزدیک به یک دهه از آغاز رواج استفاده از ظروف یکبار مصرف پلاستیکی و انباشت بی‌رویه زباله ناشی از این ظروف می‌گذرد؛ یکبار مصرف‌های لج در آوری که به جان محیط‌ زیست افتاده‌اند. هر سال ماه محرم که از راه می‌رسد بازار استفاده از این ظروف داغ تر از هر زمانی می‌شود.

زندگی شهری و توسعه آن منجر به تغییر عادات چند ساله جوامع مختلف شده که یکی از آن‌ها تغییر نوع ظروفی است که برای صرف غذا استفاده می‌شود. در این میان تب ظروف یکبار مصرف جوامع مختلف را فرا گرفته که با توجه به ماندگاری ۲۰۰ تا ۵۰۰ ساله آن‌ها در طبیعت؛ عوارض جبران ناپذیری به همراه دارد. در ایران این روند با شروع ماه محرم و دادن نذری بسیار شتاب گرفته که نگرانی دوستداران محیط زیست را به همراه دارد.

جوی‌ها پر از لیوان و قاشق و کاسه‌های پلاستیکی صحنه‌ی ثابت و تکرار شونده‌ی شب های محرم است که در کوچه و خیابان‌های شهر می‌توان مشاهده کرد. البته این تنها یک روی ماجراست. روی دیگری که فراتر از تولید زباله و نازیبا کردن چهره بصری شهر است، هشدارهای کارشناسان بهداشتی است که این ظروف را سرطان‌زا و خطرناک می دانند.

کارشناسان بهداشت و تغذیه در این خصوص می گویند: استفاده از این نوع ظروف برای مواد غذایی و آشامیدنی با دمای بالای ۶۵ درجه سانتیگراد و مواد غذایی چرب ممنوع است چرا که موجب آزاد شدن مونومرها می‌شود. این مونومرهای شیمیایی سلامت انسان‌ها را با خطر جدی مواجه می‌کند و در واقع سرطان زا هستند.

فعالان محیط‌زیست نیز تاکید دارند: علاوه بر این معضلات، این ظروف لطمه‌ای جدی به محیط‌زیست وارد می‌کند. شاید صدها سال زمان لازم باشد تا یک قطعه پلاستیکی تجزیه شود. از تولید نخستین پلاستیک در دنیا حدود ۷۵سال می‌گذرد اما هنوز سالم است.

ظروف پلاستیکی بر اثر گرما و سرما خورده شده و به قطعات ریزی تبدیل می‌شوند. این قطعات ریز مثل یک حائل میان زمین و هوا عمل کرده و در رشد گیاهان اختلال ایجاد می‌کنند. ‌قطعات ریز پلاستیک، ازیک‌سو، مانع نفوذ آب به زمین می‌شوند و از دیگر سو، جلوی رشد و جوانه‌زدن و بیرون آمدن گیاه از خاک را می‌گیرند. همین معضل، قابلیت کشت در برخی ‌زمین‌های کشاورزی را از بین برده است. همچنین رهاشدن ظروف یکبارمصرف پلاستیکی در آب‌ها و در نهایت ورود آنها به رودخانه و دریا، زیست ماهیان و آبزیان را با خطر جدی مواجه می‌کند که نتیجه آن نابودی ‌این منبع غذایی است.

مسائلی از این دست مثل خرده فرهنگ‌هایی هستند که به فراخور زمان در زندگی مردم جا باز کرده‌اند که برای تغییر آنها چاره‌ای جز بهره‌گیری از قدرت فرهنگ و اطلاع رسانی نداریم. در این وادی اثرگذاری استفاده از تابلوهای شهری برای اطلاع رسانی و فرهنگ سازی بین شهروندان، امری است که باید به آن توجه شود تا بتوان در ترویج فرهنگ محیط زیستی در ایام محرم بازتاب خوبی دریافت کرد.

البته این نکته شاید خالی از لطف نباشد که استفاده از ظروف یکبار مصرف پلاستیکی در ایران در روزهای عادی نیز زیاد است، به طوری که از این نظر در شمار ۱۰ کشور اول جهان قرار داریم. بر اساس آمارهای اعلام شده، سالانه بیش از ۱۷۷ هزار تن پلاستیک در ایران تولید می‌شود که برابر با ۵۰۰ تن در روز است و اگر حجم ظروف یکبار مصرف در مناسبت‌ها را نیز به آن اضافه کنیم، عظمت حجم این زباله شهری تصور ناپذیر خواهد بود.

در گذشته نه چندان دور در مراسم عزاداری امام حسین (ع) و به طور کلی تمام مراسمی که به مناسبت‌های مختلف برگزار می‌شد؛ استفاده از ظروف با دوام رواج داشته و معمولا زنان محله با نیت کمک به برگزاری مراسم سوگواری و اجر اخروی وظیفه شستن آن‌ها را بر عهده داشتند اما امروزه ظروف یکبار مصرف به طور ترسناکی جای این ظروف سنتی را گرفته‌اند.

میزان تولید زباله و به تبع آن افزایش سطل‌های زباله در سطح شهرهای ایران، نشان می دهد که مردم به تولید زباله علاقه دارند. طبق آمار مشاهده شده در سطح کشور و سطح شهر خیلی علاقمندیم در فضاها با فاصله های کمتری از سطل های زباله استفاده کنیم. همین زیاد بودنِ باکس های زباله باعث می شود مردم تشویق به تولید زباله بیشتر شوند و تصور کنند حتما باید زباله‌ای داشته باشند که تولید کرده و در سطل بیاندازند.

چیزی که واضح است اینکه باید یاد بگیریم آسایش و راحتی امروز را به قیمت تباهی و آسیب رساندن به کره زمین نباید به دست آوریم. اگر چه استفاده از یکبار مصرف‌ها می تواند توزیع نذری را سهل تر کند ولی وقتی تمام ظروف استفاده شده در یک مناسبت خاص را کنار هم قرار دهیم با انباشتی از پلاستیک روبرو هستیم که بی رحمانه به طبیعت و محیط زیست زخم می زنند.

محرم، ماه ترویج فرهنگ های انسانی است. ماهی که می توانیم با بهره گیری از آموزه های آن، جهان بهتری برای نسل های آینده فراهم کنیم.